مدیریت زمان در سیره حضرت زهرا (س) در کلام حجت‌الاسلام رفیعی + فیلم و گزارش اختصاصی SNNTV

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو،  حجت‌الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی در شب سوم عزاداری عزاداری در حسینیه امام خمینی(ره) ضمن تسلیت ایام شهادت حضرت صدیقه طاهره (س)، و گرامیداشت هفته بسیج، شهدا و عزیزانی چون شهید سلیمانی و شهید رئیسی که سال‌های قبل در این مجلس حضور داشتند ، به این نکته اشاره کردند که این موضوع سخنرانی (مدیریت زمان) نتیجه‌ی تأمل بر یک نکته محوری در زندگی حضرت زهرا (س) است. 

رفیعی با بیان اینکه  حضرت زهرا (س) عمر بسیار کوتاهی داشتند ادامه داد:  ما بیشتر از ۹ یا ۱۰ سال زندگی ایشان در مدینه با امیرالمؤمنین (ع) اطلاع داریم. اما وقتی مجموعه کارهای ایشان در این مدت کوتاه بررسی می‌شود شامل فرزندآوری برای ۵ فرزند، همسرداری، تربیت فرزند، تعلیم، دعا، عبادت، کار سیاسی و خطبه‌خوانی سخنران بیان می‌کند که این حجم از فعالیت و برکت، گاهی در یک عمر ۸۰ ساله نیز محقق نمی‌شود.

وی با بیان اینکه رهبر انقلاب نیز بر این نکته اشاره داشتند ادامه داد:  یک عمر کوتاه اما «خیر کثیر و آثار فراوان». همین امر سبب شد تا موضوع سخنرانی به «مدیریت زمان در سیره حضرت زهرا سلام الله علیها» اختصاص یابد. 

تعریف و جایگاه مدیریت زمان در متون دینی

دکتر حجت الاسلام و المسلمین رفیعی تعریف و جایگاه مدیریت زمان در متون دینی را بر شمرد:

مدیریت زمان صرفاً به معنای گذراندن عمر نیست، بلکه به معنای بهره‌گیری حداکثری از زمان است این مفهوم یعنی:

 زمان را به خدمت گرفتن، نه در خدمت زمان درآمدن 

سوار بر زمان بودن، نه زمان سوار بر ما باشد

عمر را «عرضی» طی کردن، نه «طولی» . مانند برخی علمای گذشته که با وجود عمر متوسط، ۳۰۰ جلد کتاب و آثار فراوان داشتند.

حجت الاسلام رفیعی در مورد آفت های از دست رفتن زمان در این زمانه هم گفت: سخنران تأکید کردند که امروز جامعه دچار هدررفت زمانی و از دست دادن فرصت‌ها است

سَم‌های الهی و ارزش زمان: خ داوند در قرآن به زمان قسم خورده است؛ مانند «والفجر»، «و لیال عشر»، «والضحی»، «والعصر» و «اللیل و النهار اذا تجلی» در سوره قصص، آیات ۷۱ و ۷۲، خداوند تذکری درباره ارزش زمان می‌دهد: اگر خداوند شب یا روز را تا قیامت جاویدان می‌کرد (سرمد)، چه می‌شد؟  این به مردم یادآوری می‌کند که قدر این نعمت (تناوب شب و روز) را بدانند، زیرا اگر همیشه روز بود، آرامش شب نبود و اگر همیشه شب بود، رویش و نور روز وجود نداشت.

زمان گرانبهاتر از پول: روایت می‌فرماید: «شما به مراتب زمان را بیشتر از پول اهمیت بدهید». دلیل این است که پول ممکن است بازگردد (درهم و دینار)، اما زمان برنمی‌گردد.

مدیریت زمان در دعای کمیل: در دعای کمیل، مدیریت زمان به عنوان نعمتی که باید خواسته شود، تأکید شده است: «اسئلک... ان تجعل اوقاتی من لیل و نهار به خدمت به ذکر مأموره و به خدمتک موصوله». یعنی خدایا شبانه‌روز مرا مشغول ذکر و خدمت خود قرار بده.
حسرت قیامت (یوم‌الحسرة): بیشترین چیزی که مردم در روز قیامت (که یکی از نام‌هایش یوم‌الحسره است) حسرت می‌خورند، «فرصت‌هایی است که سوزانده‌اند و زمان‌هایی که استفاده نکرده‌اند»؛ نه لزوماً گناه، بلکه خالی ماندن خزانه‌ها. 

سارقان زمان: ۴۰ عامل هدر دهنده فرصت‌ها

سخنران اشاره کردند که برای این بخش، ۴۰ عامل را تحت عنوان «سارقان زمان، دزدان وقت، هدردهندگان فرصت» یادداشت کرده‌اند. این عوامل باعث می‌شوند ما اسیر زمان شویم، نه اینکه زمان در بند ما باشد.

۱. بی‌برنامگی (سوء تدبیر): رسول خدا (ص) فرمودند که نگران فقر امتشان نیستند، بلکه از «سوء تدبیر» (بی‌برنامگی) هراس دارند.  بخش بزرگی از مشکلات امروز کشور، اعم از قوانین مجلس، دولت، هدررفت انرژی و مسائل مختلف، ناشی از بی‌برنامگی است.

۲. بی‌نظمی: عدم نظم باعث می‌شود فرصت‌ها از دست برود.

نظم پیامبر (ص): امام حسین (ع) از امیرالمؤمنین (ع) پرسیدند که پیامبر (ص) وقتی وارد خانه می‌شدند، چه می‌کردند؟ امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: پیامبر وقت خود را به سه بخش دقیق تقسیم می‌کردند: جزئی برای خدا (عبادت)، جزئی برای خودشان (امور شخصی)، و جزئی برای خانواده. نکته جالب این است که اگر کاری برای ایشان پیش می‌آمد (مثلاً کسی سؤالی داشت)، از وقت خودشان می‌زدند، اما هرگز از وقت خانواده کم نمی‌کردند.

 نظم مراجع تقلید: یکی از مراجع قم که آثار متعددی در تفسیر و شرح نهج‌البلاغه دارند، علت موفقیت خود را ۷۰ سال نظم دقیق عنوان کرد که یک دقیقه هم کم و زیاد نمی‌شد.

۳. عدم اولویت‌سنجی: اگر کسی «اهم» (مهم‌ترین) را رها کند و به «مهم» بپردازد، ضرر می‌کند.
• اولویت‌های زندگی: مثال‌هایی مانند توازن بین درس خواندن، ازدواج و فرزندآوری، یا اولویت‌بندی مسائل کشور.
• اولویت‌های کلان: سخنران تأکید کرد که وقتی مقام معظم رهبری بیش از ۱۰ سال را به موضوعات اقتصادی اختصاص می‌دهند، این نشان‌دهنده اولویت است و مسئولین نباید فکر کنند این‌ها صرفاً یک توصیه مستحبی است، بلکه باید برای آن برنامه بریزند. مواردی مانند ۲۷ سؤالی که ایشان درباره سبک زندگی مطرح کردند، اگر روی زمین بماند و با سمینار و همایش حل نشود، از دست دادن فرصت است.

۴. عادات ناپسند: عادت‌های غلط در مراسم‌ها، به‌ویژه در عروسی‌ها، باعث هدررفت زمان و تحمیل مخارج سنگین می‌شود. این عادات ناپسند که بر انسان حاکم می‌شوند (مثل «مردم چی میگن؟») مدیریت زمان را از دست ما خارج می‌کنند.

سرقت در روایت: سرقت فقط در مال نیست؛ کسی که از نمازش بدزدد سارق است، و کسی که زکات ندهد (حق خدا و دین را) نیز سارق شمرده شده است 

۵. عجله و شتاب: عجله و شتاب، مخصوصاً در تصویب قوانین، لطمات جدی سیاسی و اقتصادی به کشور می‌زند و مانع مدیریت درست زمان و بهره‌گیری صحیح از عمر می‌شود.

چهار رکن مدیریت زمان در سیره حضرت زهرا (س)

سخنران با تأکید بر اینکه حضرت زهرا (س) الگوی نیکویی برای ما هستند، چهار راهکار کلیدی را که باعث شد ایشان از عمر کوتاه خود بیشترین بهره‌وری را داشته باشند، تشریح کردند:
 انگیزه و نیت الهی: اولین عاملی که قدرت مدیریت زمان می‌دهد و بهره‌وری زمان را چندین برابر افزایش می‌دهد، انگیزه و نیت الهی است. با نیت صحیح، تمام عمر انسان—حتی خواب، خوراک، راه رفتن و کار در اداره—می‌تواند تبدیل به عبادت شود.

• تبدیل خواب به عبادت: پیغمبر (ص) به حضرت زهرا (س) آموختند که شب هنگام، با خواندن ۳ مرتبه «قل هو الله»، استغفار برای مؤمنین و مؤمنات، تسبیحات اربعه، و صلوات بر پیامبر و انبیا ، خواب انسان تا صبح عبادت محسوب می‌شود .

خلوص در عمل: حضرت زهرا (س) سه شب نان خود را به یتیم، مسکین و اسیر دادند و تنها انگیزه خود را «انما نطعمکم لوجه الله» (فقط برای خدا) بیان کردند.

• خدمت به جامعه: آقایی که صبح به اداره می‌رود و نیتش خدمت است تا سربار جامعه نباشد، تمام کارش عبادت می‌شود. امام باقر (ع) در بیابان بیل در دست داشتند و فرمودند اگر در حال خدمت از دنیا بروند، در حال عبادت از دنیا رفته‌اند.

اولویت‌بندی (توازن نقش‌ها): حضرت زهرا (س) توانست زمان را به خدمت بگیرد چون «اولویت‌سنجی» داشت. ایشان ازدواج کردند، ۴ فرزند تربیت کردند و به تربیت فرزند و همسر اهمیت می‌دادند . ایشان هیچ‌چیزی را فدای بخش دیگر نکردند. هم دختر خوبی برای پدر، هم همسر وفاداری برای علی (ع)، و هم مادری برای فرزندان بودند.

 ادغام وقت (استفاده ترکیبی): این به معنای انجام چند کار به‌طور همزمان در یک واحد زمانی است.

مثال حضرت زهرا (س): ایشان در حالی که بچه را روی پا داشتند و مشغول آرد درست کردن بودند، قرآن نیز می‌خواندند.

مثال از مراجع: یکی از مراجع قم از «۵ دقیقه‌های قبل از ناهار» استفاده کرد و توانست یک قرآن کامل را با دست خود بنویسد. این نشان می‌دهد که مؤمن مشغول است و از تلفیق زمان استفاده می‌کند.

جامعیت (فراگیری در وظایف): زندگی حضرت زهرا (س) جامعیت داشت . عبادت ایشان سیاستشان را از بین نبرد (مانند نمازهای طولانی که پاهایشان ورم می‌کرد) و سیاستشان خانه‌داریشان را از بین نبرد.

ایشان با خطبه‌خوانی و حضور در جامعه از امیرالمؤمنین (ع) دفاع کرد، اما کسب آموزش و تعلیم و تربیت فرزند نیز داشت.

درس جامعیت زینبی: حتی حضرت زینب (س) نیز شب یازدهم محرم، نماز شب خود را ترک نکرد، که این نشان می‌دهد نباید گذاشت عبادت تحت‌الشعاع حوادث و وقایع قرار بگیرد 

غربت و وداع؛ وصیت به دفن شبانه

در پایان، حجت الاسلام رفیعی  به غربت حضرت زهرا (س) در روزهای آخر زندگی اشاره کرد: ملاقات عباس (عموی پیامبر): عباس (عموی پیامبر و محرم حضرت زهرا) به خانه آمد تا ایشان را ملاقات کند، اما از خانه بیرون آمدند و گفتند «انها ثقیله» (حالش بسیار سنگین است) و اجازه ملاقات داده نشد.

تقاضای تشییع باشکوه: عباس پیامی برای امیرالمؤمنین (ع) فرستاد و درخواست کرد که در صورت شهادت حضرت، مهاجر و انصار را خبر کنند تا تشییع جنازه باشکوهی صورت گیرد، زیرا این «جمال دین» است.

وصیت به غربت: امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ فرمودند که فاطمه وصیت کرده است که شبانه دفن شود. ایشان به عباس فرمودند: «لم تزل فاطمه مظلومه» (فاطمه پیوسته مظلوم بود) . ایشان افزودند که ارث فاطمه (س) گرفته شد و حقش دفع شد .

 گریه علی (ع): در شب آخر عمر، امیرالمؤمنین (ع) سر فاطمه (س) را به سینه گرفتند و هر دو گریه کردند. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند که مرگ فاطمه (س) «رکن دوم» غربت او پس از پیامبر (ص) است. حضرت زهرا (س) نیز در پاسخ به گریه علی (ع) فرمودند: «ابکی لما تلقا من بعدی» (من برای سختی و غربتی که تو پس از من خواهی کشید، گریه می‌کنم)